بهداشت و پیشگیری

کارشناس گروه بهبود تغذیه جامعه حوزه معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی مشهد با بیان اینکه بی تحرکی یکی از عوامل اثر گذار در بروز پرفشاری خون است اظهار کرد: بی توجهی به درمان پرفشاری خون زمینه و خطر بروز سکته های قلبی و مغزی را افزایش می دهد.

فهیمه ناظران پور در گفتگو با وب دا با بیان اینکه فشارخون بالای کنترل نشده می تواند منجر به نابینایی، نامنظمی ضربان قلب ، نارسایی کلیوی و قلبی نیز شود تصریح کرد: مصرف غیر استاندارد نمک، استرس، تغذیه نامناسب، بی تحرکی، ارث، افزایش سن و جنسیت از دیگر عوامل اثر گذار در ابتلا به پرفشاری خون محسوب می شود.

وی افزود: بانوانی که از قرص ضدبارداری خوراکی استفاده می کنند،  نیز شانس بیشتری برای ابتلا به فشارخون بالا دارند مخصوصاً اگر همزمان استعمال دخانیات نیز داشته باشند.

ناظران پور با اشاره به نقش جنسیت در ابتلا به پرفشاری خون گفت: پرفشاری خون در مردان تا سن 45 سالگی شایعتر است در 45 تا 54 سالگی خطر در دو جنس برابر است همچنین افرادی که وزن بالاتر از حد طبیعی دارند، شانس بیشتری برای ابتلا به فشار خون بالا دارند پرفشاری خون درافراد چاق 2 تا 6 برابر بیش از افرادی است که اضافه وزن ندارند.

کارشناس گروه بهبود تغذیه جامعه حوزه معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی مشهد گفت: رژیم حاوی مقادیر اندک میوه و سبزیجات یا دارای مقادیر زیاد چربی، سبب افزایش خطر ابتلا به فشارخون بالا می شود بسیاری از افراد مبتلا به فشارخون بالا به نمك حساس هستند و مصرف زیاد نمك، فشارخون را در اکثر افراد بالا می برد.

ناظران پور به دیگر عوامل خطر اشاره و بیان کرد: سوء مصرف منظم الکل ممکن است فشارخون را بطور قابل توجهی افزایش دهد  همچنین برخی داروها مانند داروهای استروئیدی، بعضی از انواع داروهای مهارکننده اشتها، ضد احتقانها ) دکونژستانتها( در داروهای ضد سرماخوردگی و نیز برخی از مکملهای غذایی ممکن است فشارخون را افزایش دهند، قرصهای ضد حاملگی هم می توانند سبب افزایش فشارخون در برخی از زنان شوند.

روز 13 تیرماه در تقویم بهداشتی کشور به عنوان روز جهانی بیماری‌های مشترک حیوان وانسان نام‌گذاری شده و در سطح دنیا، در این روز تبلیغات وسیعی برای توجه دادن مردم به این موضوع توسط سازمان‌های دولتی و نهادهای عمومی از جمله سازمان بهداشت جهانی در همه‌ی کشورها انجام می‌گیرد.

طاعون، هاری، تب مالت، آنفلونزای خوکی، جنون گاوی، آنفلونزای پرندگان و سیاه زخم، برخی از بیماری‌های خطرناکی است که عامل آن از حیوان به انسان منتقل می‌شود. همچنین بیماری‌هایی مانند سالک، توسط ناقلین واسطه‌ای از حیوان به انسان انتقال می‌یابد.

بر اساس گزارش سازمان بهداشت جهانی از بین ۱۷۰۹ عامل بیماری زا ۸۳۲ عامل از حیوانات به انسان منتقل می‌شود و همچنین از میان ۱۵۶ بیماری نو پدید شناخته شده در انسان ۱۱۴ مورد آن از حیوانات به انسان انتقال می‌یابد.¹

بسیاری از این بیماری‌ها از طریق بی‌احتیاطی‌های بهداشتی به انسان سرایت می‌کند و تنها با رعایت نکات بهداشتی، می‌توان از آنها در امان ماند. شستن دست‌ها با صابون، دور ماندن از افراد بیمار، جوشاندن مواد آلوده‌ی احتمالی بدست آمده از حیوانات، عدم استفاده از وسایل شخصی فرد بیمار و موارد پیش پا افتاده‌ای مانند اینها می‌تواند در هر سال از هدر رفت میلیاردها تومان هزینه‌ی بهداشتی درمانی در کشور پیشگیری کند و خانواده‌ها را از آسیب پر دغدغه‌ی آلوده شدن به عوامل بیماری‌زای مشترک حیوان و انسان، دور نگاه دارد.

در سال‌های اخیر، با تغییرات وسیع فرهنگ اجتماعی بخصوص در سطح خانواده‌های مرفه، تعداد حیوانات خانگی در این قشر افزایش یافته و به جهت تبعیت فرهنگی خانواده‌های متوسط از این سنت غلط، نگهداری و پرورش این حیوانات در میان اقشار متوسط نیز بیشتر از گذشته دیده می‌شود.

اگر چه حمایت از حیوانات یک خاصیت اجتماعی مثبت است اما این حمایت نباید به قیمت جان شهروندان تمام شود. سگ‌ها، گربه‌ها، موش‌ها، خرگوش‌ها، پرندگان و سنجاب‌ها، می‌توانند میزبان یا ناقل میکرب‌ها و عوامل بیماری‌زای مشترک انسان و حیوان (زئونوزها) باشند و باید در قبال تمایل افزاینده‌ی شهروندان به نگهداری از این حیوانات در محیط زندگی خانواده، مراقب این عوارض نیز باشیم.

در نگاهی دیگر و در قسمت دام‌های گوشتی مورد نیاز مردم، مهم‌ترین و پرریسک‌ترین گروه‌ شهروندان که می‌توانند در معرض این گونه بیماری‌ها قرار گیرند دامداران، دلالان دام، فروشندگان غیر رسمی محصولات غذایی مرتبط با دام و مصرف‌کنندگان این محصولات هستند.

در سال‌های اخیر با تبلیغات صحیحی که در عدم مصرف مواد بسته‌بندی و فست‌فودها و نیز لبنیات کارخانه‌ای دارای مواد مضر صورت گرفته، مصرف لبنیات به اصطلاح سنتی رو به افزایش گذاشته و بیشتر مردم ترجیح می‌دهند مواد لبنی خود را از محل‌هایی خریداری کنند که تابلو سنتی یا خانگی دارند.

این کار اگر چه در وهله‌ی نخست ظاهرا اشکالی ندارد اما به جهت اینکه نظارت و کنترل موارد بهداشتی آنها بسیار دشوار است و کارشناسان ناظر بهداشت، به اندازه‌ای نیستند که همه‌ی تولیدکنندگان این مواد را پوشش دهند، خیلی از افراد که در مراکز غیر مجاز و به صورت غیر بهداشتی، مواد لبنی را آماده و روانه‌ی بازار می‌کنند از این نظارت‌ها می‌گریزند و در نتیجه افرادی که به جهت ارتباط مستقیم با دام‌های احتمالا آلوده به عوامل بیماری‌زا همیشه خطر سرایت این بیماری‌ها را با خود دارند.

بنا به گزارش وزارت بهداشت، در سال گذشته در سطح کشور 33 نفر مبتلا به تب کریمه کنگو شدند که منشأ آن مربوط به خانواده‌‌هایی بود که با دام سر و کار داشتند.²

همچنین گزارش شده که بیماری های قابل انتقال بین حیوان و انسان طیف گسترده ای از بیماری ها را شامل می شود، به طوری که بالغ بر 60 درصد بیماری های عفونی نیز در گروه بیماری های قابل انتقال از حیوان به انسان قرار دارند.3

یک مطالعه که در سال های 88 تا 92 در خراسان رضوی انجام شده نشان می‌دهد که 85 درصد مبتلایان به تب مالت، روستایی بوده‌اند⁴ که این امر نشان‌دهنده‌ی اهمیت بهداشت دام‌ در منازل روستایی و رعایت نکات مراقبتی است.

روی هم‌رفته در مورد بیماری‌های مشترک انسان و حیوان، کاری به جز رعایت بهداشت، تبلیغ خود مراقبتی، ترویج فرهنگ بهداشت فردی در روستاها، آموزش مداوم به روستائیانی که دام نگاهداری می‌کنند، تشویق مردم به خرید محصولات غذایی از محل‌های تحت نظارت بهداشتی و آموزش رعایت مسائل بهداشتی در سطح مدارس و خانواده‌ها نمی‌توان انجام داد و البته با توسعه‌ی قلمرو تأثیر رسانه‌ها، این موارد تا حدودی انجام شده است.

اما آنچه اکنون مورد نیاز است، توجه بیشتر به دام‌داران انفرادی در روستاها و نگه‌دارندگان حیوانات و پرندگان خانگی است که شاید در شمار مهم‌ترین طرق انتقال بیماری‌های مشترک بین انسان و حیوان باشند.

بررسی میدانی نشان می‌دهد که 60 تا 70 درصد روستائیانی که دام نگه‌داری می‌کنند بهداشت محیطی را رعایت نمی‌کنند و بر بهداشت دام‌ها نظارت کافی ندارند. حشرات و بندپایانی که می‌توانند به عنوان ناقل عامل بیماری‌زا عمل کنند بیشترین خطر را دارا هستند و بنا بر این دام‌های روستایی باید به صورت مرتب، مورد شستشو و گندزدایی قرار گیرند.

شیوع و بروز این بیماری‌ها در تابستان که بیشتر دام‌ها به چرا در مزارع و مراتع می‌روند بیشتر است و این مسئله به این خاطر است که در تابستان هوا گرم‌تر و برای زندگی حشرات و انگل‌های حیوانی، مناسب‌تر می‌باشد.

از آنجا که مطالعات نشان داده که بیشترین گروه سنی در معرض خطر، جوانان 10 تا 30 ساله روستایی بوده‌اند لذا خانواده‌ها باید دقت داشته باشند که رعایت بهداشت فردی بخصوص در مورد افرادی که با دام‌ها سر و کار دارند از اهمیت بیشتری برخوردار است.

هر چند بیشتر عوامل بیماری‌زای کوچک، به چشم دیده نمی‌شوند اما همه جا هستند و تنها عاملی که می‌تواند ما را از گزند این عوامل دور نگه‌دارد توجه و رعایت بهداشت است. امید که با تلاش و همکاری مردم عزیزمان بخصوص روستائیان عزیز، و تبلیغات وسیع‌تر دانشگاه علوم پزشکی مشهد و بویژه معاونت بهداشتی، بتوانیم بیماری‌های مشترک انسان و حیوان را در جامعه به حداقل رسانده و سلامت عمومی را ارتقا بخشیم.

منابع:

1- سایت سازمان بهداشت جهانی

2- گفتگوی رئیس اداره بیماری‌های واگیردار وزارت بهداشت با همشهری آنلاین اسفند 97

3- رئیس اداره بیماری‌های مشترک انسان و حیوان وزارت بهداشت، گفتگو با باشگاه خبرنگاران جوان، تیرماه 97

4- بررسی خصوصیات اپیدمیولوژیک و روند بروز بیماری تب مالت در استان خراسان رضوی، مجله دانشکده پزشکی، دوره 58، شماره 9، آذر و دی 1394

دومین نمایشگاه خطر سنجی و کنترل فشار خون در یکی از مناطق تحت پوشش مرکز بهداشت شماره 2 مشهد برپا شده است.

این نمایشگاه در مرکز خدمات جام سلامت مهر آباد به منظور اطلاع رسانی و ارتقاء آگاهی ساکنان منطقه در زمینه بیماری های غیر واگیر و راهکارهای پیشگیری از آن  در قالب کنترل دخانیات ،خدمات سلامت روان،خود مراقبتی ،تغذیه سالم وسه ایستگاه نقاشی کودکان، سنجش ید نمک خانوار،طبخ غذا کم نمک برپا شده است.

معاون فنی مرکز بهداشت شماره دو اظهار کرد: از تمامی داوطلبان و سفیران سلامت فعال در منطقه خواسته شده است با حضور در این نمایشگاه ضمن کسب اطلاعات لازم، نکات آموزشی را به گروه های زیر پوشش خود انتقال دهند.

خانم دکتر محمدی مدت زمان برپایی این نمایشگاه را تا 15 تیر ماه عنوان و اظهار امیدواری کرد: با برپایی این نمایشگاه بتوانیم گامی موثر در دستیابی به  اهداف بسیج ملی فشار خون بالا برداریم.

در سال‌های اخیر، مراجعات بخش اورژانس قلب و فوریت‌های عمومی در بیمارستان‌های کشور، با آمار رو به تزاید سکته‌های زودرس و یا غیر منتظره قلبی و مغزی، روبرو بوده است.

گذشته از اینکه بخواهیم آماری از قول مسؤولین وزارت بهداشت یا سایرین در این زمینه نقل کنیم، به سادگی می‌توانیم به خانواده و فامیل خودمان نگاهی بیندازیم تا ببینیم که آمار 300 نفر سکته‌ی مغزی و همین مقدار سکته‌ی قلبی در روز در سطح کشور، درست است یا نه.

اگر آمار روزانه 600 سکته‌ی روزانه‌ی قلبی و مغزی را در روزهای سال ضرب کنیم به عددی معادل 219000 می‌رسیم. به عبارت دیگر ملاحظه می‌کنیم که در هر 300  نفری که ما می‌شناسیم حداقل یک نفرشان در سال سکته می‌کنند. اینها آمارهایی است که از مراجعات بخش‌های اورژانس یا اتاق‌های مراقبت‌های ویژه و سایر مراکز درمانی گزارش شده و اگر عدد افرادی را که از نزدیکی سکته برمی‌گردند یا با دردهای علامتی قلب و سایر علائم پزشکی به نزد دکتر می‌روند و احیانا اقدامات پیشگیرانه از سکته را برنامه‌ریزی می‌کنند به این آمار اضافه کنیم، به اعداد بسیار وحشتناکی می‌رسیم.

با احتساب این موارد، باید بگوییم که از هر صد نفر ایرانی، یک نفر در طول سال یا سکته می‌کنند، یا ریسک سکته دارند یا در شرف سکته هستند و یا درگیر سکته‌ی اطرافیان‌شان می‌شوند!!

این، البته همه‌ی مسئله نیست. با ورود هر بیمار سکته‌ای به مراکز درمانی، میلیون‌ها تومان هزینه‌ی مادی برای توقف یا کاهش اثرات سکته، احیای بیمار، مراقبت‌های ویژه یا درمان‌های اصلی و جانبی و سایر اقدامات بازتوانی بیماران از سوی دولت و خانواده جهت این بیمار عزیز صرف می‌شود.

اگر هزینه‌های معنوی، فرهنگی، اجتماعی و خانوادگی را نیز به این هزینه‌های مادی بیفزاییم، نتیجه، سر به صدها میلیون‌ تومان برای هر فرد می‌زند.

حالا حساب کنید که سالانه نزدیک به 220 هزار نفر در کشور سکته می‌کنند و در این صورت، مبلغ هزینه‌ای که برای بهبود این افراد به مصرف می‌رسد رقمی معادل هزاران میلیارد تومان خواهد شد و این البته از رقم هر اعتباری در بودجه و شاید از رقم کل بودجه‌ی کشور هم بیشتر باشد، منتها چون بخشی از هزینه‌ها فرهنگی اجتماعی است و در ریاضیات عادی، محاسبه نمی‌شود و نیز از این جهت که بخش مهمی از هزینه‌ی اقتصادی،‌ متوجه خانواده می‌باشد و دولت به نسبت کلی، سهم کمتری در این میان دارد، این ارقام نجومی انجام هزینه، به چشم نمی‌آید.

حال که متوجه شدیم، تنها سکته‌ی قلبی و مغزی، هزاران میلیارد تومان هزینه روی دست مردم و دولت می‌گذارد و در واقع، بخش مهمی از سرمایه‌ی مالی، فرهنگی و اجتماعی کشور، صرف ندانم‌کاری برخی هموطنان‌مان فقط در این بخش می‌شود بد نیست به سایر بیماری‌های تمدن اشاره کنیم که گاها ارقامی بیش از این برای درمان و بهبود آنها به مصرف می‌رسد.

مثلا برای بیماران کلیوی که ناچار از دیالیز هستند، از مخارج مادی که بگذریم، از نظر هزینه‌های معنوی و خانوادگی، فقط خود خانواده‌های این بیماران هستند که می‌توانند شرح درد و رنج سینه‌های شرحه شرحه‌ی خود را بدهند و از مصیبت‌هایی که این بیماری برای خود بیماران و خانواده‌هایشان فراهم می‌کند مثنوی بنویسند.

همین داستان را در مورد دیابت، آنژین صدری، سرطان‌ها، آسم، بیماری‌های مزمن ارتوپدی، کبد چرب‌ها و سایر بیماری‌های غیر عفونی نیز صادق بدانید.

هموطنان عزیز! هما‌ن طور که در سطور بالا ملاحظه فرمودید، اگر بخواهیم هزینه‌های انجام شده برای بیماران غیر عفونی و بخصوص امراض قلبی عروقی، ریوی و مغزی را در کل کشور محاسبه کنیم، باید از چرتکه‌های خودمان صرف نظر کنیم و ارقام را با دلار و یورو بسنجیم که هم بتوانیم صفرهای بلند اعداد را بخوانیم هم اینکه واقف شویم که بسیاری از این هزینه‌ها را از جیب زحمت‌کشی مردم خودمان برمی‌داریم و مستقیما به کشورهای خارجی می‌دهیم تا دارو و تجهیزات و مواد اولیه و صدها و هزارها ابزار پزشکی و آزمایشگاهی دیگر به کشورمان بیاوریم که این مصیبت‌ها را رفع و رجوع نماییم.

حالا از شما می‌پرسم، آیا بهتر نیست به جای این همه درد سر و هزینه و زحمت و رنج و مصیبت برای خود و خانواده‌مان، راه ساده‌تر و سالم‌تری برای زندگی انتخاب کنیم؟ آیا بهتر نیست که به جای دارو و آمپول و آنژیوگرافی و نوار قلب و آزمایشگاه و داستان‌های گوناگون پزشکی و بیمارستانی، به کارهای ساده و بسیار بسیار کم‌خرج و پرمنفعت بپردازیم که هم به زندگی سالم و بی‌دغدغه دست یابیم، هم خود و خانواده را از شر دوا و دکتر و بیمارستان و این داستان‌ها رهایی ببخشیم؟

اگر پاسخ‌تان به این سؤالات مثبت است، یک راه خوب و کوتاه به شما نشان می‌دهم که شما را به منزل مقصود می‌رساند و آن چیزی نیست به جز اینکه در اولین فرصت و در نزدیک‌ترین پایگاه بهداشتی درمانی، فشارخون‌تان را بگیرید تا از همه چیز بدن‌تان مطلع شوید؛ قبل از اینکه خیلی دیر شود.