بهداشت و پیشگیری

رئیس گروه آموزش و ارتقای سلامت معاونت بهداشت دانشگاه علوم پزشکی مشهد با اشاره به افزایش چشمگیر استفاده کودکان و نوجوانان از وسایل الکترونیکی مانند تلفن همراه و تبلت، نسبت به پیامدهای استفاده طولانی‌مدت از صفحه‌نمایش‌ها هشدار داد.

دکتر محمدجعفر صادقی در گفتگو با وب دا  اظهار کرد: شواهد علمی نشان می‌دهد استفاده مداوم و طولانی‌مدت از صفحه‌نمایش‌ها می‌تواند منجر به پیامدهای ناخواسته‌ای در کودکان شود که از آن جمله می‌توان به اختلال در خواب، کاهش ترشح هورمون ملاتونین، افزایش احتمال چاقی، کاهش تمرکز و بالا رفتن سطح اضطراب اشاره کرد.

وی با استناد به نتایج پژوهش دکتر سیدمحمدجواد مرتضوی و همکاران در مرکز تحقیقات حفاظت در برابر پرتوهای یونساز و غیریونساز دانشگاه علوم پزشکی شیراز افزود: «پیامدهای استفاده طولانی‌مدت از صفحه‌نمایش شامل کاهش کیفیت و مدت خواب به‌دلیل مواجهه با نور آبی و تأخیر در ترشح ملاتونین، افزایش احتمال چاقی و کاهش فعالیت بدنی به علت سبک زندگی کم‌تحرک، افزایش اضطراب، کاهش تمرکز و افت عملکرد تحصیلی، وابستگی رفتاری به وسایل هوشمند و اختلال در تعاملات اجتماعی و نیز احتمال بروز اختلال در ریتم شبانه‌روزی بدن است.»

رئیس گروه آموزش و ارتقای سلامت معاونت بهداشت دانشگاه علوم پزشکی مشهد بر پایه یافته‌های این پژوهش توصیه کرد: «برای حفظ سلامت کودکان، استفاده از تلفن همراه و تبلت حداقل ۹۰ دقیقه پیش از خواب متوقف شود و از به‌کارگیری وسایل دارای صفحه‌نمایش در اتاق خواب خودداری گردد. همچنین استفاده از محتوای آموزشی باکیفیت با مشارکت و همراهی والدین صورت گیرد و کودکان به بازی‌های فیزیکی، مطالعه و فعالیت در فضای باز تشویق شوند.»

دکتر صادقی در تشریح میزان مجاز استفاده از تلفن همراه و تبلت در گروه‌های مختلف سنی گفت: «طبق این پژوهش، در گروه سنی ۰ تا ۲ سال، توصیه به عدم استفاده از این وسایل است و صرفاً تماس تصویری کوتاه با اعضای خانواده مجاز شمرده می‌شود. در گروه سنی ۲ تا ۷ سال، حداکثر یک ساعت در روز با محتوای آموزشی و با همراهی والدین توصیه شده است. برای گروه سنی ۷ تا ۱۴ سال، ترجیحاً کمتر از دو ساعت استفاده تفریحی در روز مناسب است و در گروه سنی ۱۴ تا ۱۸ سال، تأکید اصلی بر محدودسازی استفاده شبانه از صفحات دیجیتال به‌ویژه در ساعات قبل از خواب، با هدف رعایت بهداشت خواب است.»

وی با اشاره به نکات کلیدی این پژوهش تصریح کرد: «نور آبی صفحه‌نمایش موجب مهار ترشح ملاتونین و اختلال در ریتم شبانه‌روزی بیولوژیک می‌شود. رعایت فاصله زمانی مناسب میان استفاده از وسایل الکترونیکی و زمان خواب، به حفظ سلامت جسمی و روانی کمک می‌کند. حذف وسایل الکترونیکی از اتاق خواب کودکان یکی از مؤثرترین راهکارهای پیشگیری است و آموزش والدین نقش تعیین‌کننده‌ای در کنترل و مدیریت استفاده رسانه‌ای دارد.»

شایان ذکر است این پژوهش از سوی دبیرخانه شورای عالی سلامت و امنیت غذایی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی به عنوان طرح اثرگذار، به دانشگاه‌ها و دانشکده‌های علوم پزشکی سراسر کشور ارسال شده است.

گزارش از دستاوردهای برنامه غربالگری تالاسمی در دانشگاه علوم پزشکی مشهد

معاون بهداشت دانشگاه علوم پزشکی مشهد با اشاره به شعار روز جهانی تالاسمی «غربالگری زمان ازدواج تالاسمی؛ فرصت فرزندآوری سالم برای زوجین ناقل» گفت: برنامه غربالگری تالاسمی در این دانشگاه طی نزدیک به سه دهه، به عنوان یکی از موفق‌ترین برنامه‌های پیشگیری کشور، نقشی کلیدی در کاهش بار بیماری، ارتقای سلامت کودکان و شکل‌گیری نسلی سالم ایفا کرده است.

به گزارش وب دا، دکتر مهدی قلیان اول با بیان اینکه این برنامه از سال ۱۳۷۶ آغاز شده است افزود: تاکنون ۹۱۰ زوج ناقل تالاسمی در سطح استان شناسایی و تحت پوشش مراقبت‌های تخصصی قرار گرفته‌اند.

وی هدف اصلی اجرای این برنامه را پیشگیری از تولد نوزادان مبتلا به تالاسمی ماژور عنوان کرد و گفت: شیوع تالاسمی ماژور در جمعیت تحت پوشش دانشگاه ۶ نفر در هر ۱۰۰ هزار نفر است. بر اساس آمار موجود، شهرستان‌های خلیل‌آباد و رشتخوار کمترین و شهرستان‌های سرخس، خواف، کلات و مشهد بیشترین میزان شیوع را دارند.

معاون بهداشت دانشگاه با اشاره به میزان اثرگذاری این برنامه تصریح کرد: پیش از آغاز غربالگری، سالانه بیش از ۱۵۰۰ نوزاد مبتلا به تالاسمی ماژور در کشور متولد می‌شد که ۲۵ مورد از آنان مربوط به جمعیت تحت پوشش دانشگاه بود. اما امروز، با گذشت حدود ۳۰ سال از اجرای این طرح، شمار تولد نوزادان مبتلا در استان به ۳ مورد در سال کاهش یافته است؛ دستاوردی ارزشمند که نتیجه همراهی زوجین، تلاش کارشناسان و توسعه خدمات تشخیصی و ژنتیکی است.

وی توضیح داد: در این برنامه، متقاضیان ازدواج برای شناسایی زوجین ناقل قطعی و پرخطر مورد بررسی قرار می‌گیرند و پس از انجام آزمایشات تکمیلی، تحت مراقبت‌های ژنتیکی و خدمات تشخیص پیش از تولد قرار می‌گیرند.

دکتر قلیان ادامه داد: والدین بیماران تالاسمی ماژور نیز برای تعیین افراد واجد شرایط بارداری و ارائه خدمات مشاوره ژنتیک شناسایی می‌شوند. همچنین زوجینی که پیش از ازدواج آزمایش خون انجام نداده‌اند ـ از جمله افراد مهاجر، غیرایرانی یا دارای عقدهای غیررسمی ـ هنگام مراجعه برای مراقبت‌های دوران بارداری از نظر تالاسمی غربالگری می‌شوند.

معاون بهداشت دانشگاه گفت: امروز امکان تشخیص قبل از تولد برای زوجین ناقل فراهم است و آنان می‌توانند با انجام آزمایشات ژنتیکی در دوران بارداری از سلامت جنین خود مطلع شوند.

وی با اشاره به شبکه گسترده مراکز خدمت‌رسان افزود: در حال حاضر ۲۱ مرکز پیش از ازدواج در مناطق زیرپوشش دانشگاه فعال است و تاکنون ۱۵۰۰ زوج ناقل یا مشکوک تالاسمی شناسایی شده‌اند. این زوجین به‌صورت ماهانه پایش می‌شوند تا در صورت بارداری، با مدیریت ویژه بارداری و انجام آزمایشات تشخیص پیش از تولد، امکان تصمیم‌گیری صحیح و آگاهانه فراهم شود.

مسئول برنامه سرطان معاونت بهداشت دانشگاه علوم پزشکی مشهد از ادامه ارائه خدمات غربالگری سرطان در شرایط جنگی خبر داد و اعلام کرد: در این مدت بیش از ۲۲ هزار خدمت غربالگری در حوزه سرطان‌های شایع به شهروندان ارائه شده است.

دکتر سارا رضایی در گفت‌وگو با وب‌دا اظهار کرد: با وجود شرایط خاص و محدودیت‌های ناشی از جنگ، برنامه‌های غربالگری سرطان در مراکز بهداشتی تحت پوشش دانشگاه علوم پزشکی مشهد متوقف نشد و ارائه خدمات به گروه‌های هدف همچنان ادامه یافت.

وی افزود: در قالب برنامه غربالگری سرطان پستان، ۹ هزار و ۵۱۵ زن در گروه سنی ۳۰ تا ۶۹ سال مورد غربالگری قرار گرفتند و خدمات لازم برای تشخیص زودهنگام این بیماری به آنان ارائه شد.

مسئول برنامه سرطان معاونت بهداشت دانشگاه علوم پزشکی مشهد ادامه داد: در برنامه غربالگری سرطان کولورکتال نیز ۵ هزار و ۲۵۱ نفر از زنان و مردان ۵۰ تا ۶۹ سال تحت پوشش قرار گرفتند و آزمایش FIT برای بررسی اولیه این سرطان در اختیار آنان قرار داده شد.

دکتر رضایی همچنین با اشاره به اجرای برنامه غربالگری سرطان دهانه رحم گفت: در این برنامه ۸ هزار و ۶۵ زن در گروه سنی ۳۰ تا ۵۹ سال غربالگری شدند تا امکان شناسایی زودهنگام و پیشگیری از پیشرفت بیماری فراهم شود.

وی تأکید کرد: تداوم برنامه‌های غربالگری حتی در شرایط دشوار، نقش مهمی در تشخیص زودرس سرطان‌ها و افزایش شانس درمان موفق دارد و از شهروندان واجد شرایط خواست برای دریافت این خدمات به مراکز جامع سلامت مراجعه کنند.

مسئول برنامه پزشک خانواده و نظام ارجاع معاونت درمان دانشگاه علوم پزشکی مشهد از برگزاری بازدیدهای هفتگی و جامع توسط کارشناسان این معاونت خبر داد و گفت: این بازدیدها با هدف بررسی میدانی وضعیت مراکز درمانی و ارتقای کیفیت خدمات در تمامی شهرستان‌های تحت پوشش و مناطق مشهد انجام می‌شود.

دکتر معصومه فدایی در گفت‌وگو با وب دا اظهار کرد: در این بازدیدها تمامی حوزه‌های مدیریت درمان از جمله پرستاری، تغذیه، مددکاری اجتماعی، روانشناسی، ایمنی بیمار و توانبخشی مورد بررسی قرار می‌گیرد.

وی افزود: در مرحله نخست، گزارش‌های تحلیلی توسط کارشناسان معاونت درمان تهیه می‌شود و این گزارش‌ها در جلساتی با حضور مدیران شبکه‌های بهداشت و درمان و تیم‌های درمانی شهرستان‌ها مورد بحث و بررسی قرار می‌گیرد تا چالش‌ها به‌صورت دقیق شناسایی و تحلیل شود.

مسئول برنامه پزشک خانواده و نظام ارجاع معاونت درمان دانشگاه علوم پزشکی مشهد ادامه داد: در مرحله بعد، معاون درمان دانشگاه علوم پزشکی مشهد بر اساس گزارش‌های کارشناسی، بازدیدهای میدانی از مراکز درمانی انجام می‌دهد تا مسائل و مشکلات موجود به‌طور مستقیم بررسی و برای رفع آن‌ها تصمیم‌گیری شود.

دکتر فدایی با اشاره به اهمیت همکاری میان بخش‌های مختلف تصریح کرد: در صورت نیاز برای رفع موانع و بهبود روند خدمات‌رسانی، از ظرفیت همکاری‌های بین‌بخشی نیز استفاده خواهد شد.

وی هدف اصلی این بازدیدها را ارتقای کارآمدی نظام ارجاع و تقویت برنامه پزشک خانواده عنوان کرد و گفت: امیدواریم با تداوم این برنامه‌ها، کیفیت ارائه خدمات درمانی به شهروندان به‌طور قابل توجهی بهبود یابد.